Nederland heeft een reputatie opgebouwd als laboratorium waarin onderzoek en ontwikkeling hoog stonden aangeschreven. De Mondriaan Stichting wil zich inzetten voor vernieuwing en experiment. Zij hecht aan vrije ruimte en trekt daarom jaarlijks een flink bedrag uit voor programma’s van presentatie-instellingen en kunstenaarsinitiatieven; deze vormen immers de laboratoria van de beeldende kunst. In de toekomst wil zij vooral ook vernieuwing in het cultureel erfgoed stimuleren. Over het algemeen is het experimentele of vernieuwende gehalte van aanvragen namelijk niet erg hoog, volgens de adviseurs in de commissies. Goede ideeën leiden te weinig tot innovatieve plannen en te vaak blijven ambities beperkt tot Nederland, terwijl het internationale aspect weinig aandacht krijgt. De Mondriaan Stichting vindt het stimuleren van vernieuwing een kerntaak.

Daarvoor is het belangrijk de opinievorming te stimuleren. Dat doet de Mondriaan Stichting door lezingen en bijeenkomsten te steunen, te initiëren en te organiseren en een platform voor debat, uitwisseling en beschouwing te bieden, met bijdragen van deskundigen op verschillend gebied. Vruchtbaar is het verblijf van gasten binnen het Internationaal bezoekersprogramma, waaraan jaarlijks twintig professionals uit het buitenland deelnemen. Nederlandse instellingen maken kennis met vertegenwoordigers van instellingen, onafhankelijke curatoren of journalisten die werkzaam zijn in de internationale hedendaagse beeldende kunst. Om de deskundigheid van de bezoekers van het Internationaal bezoekersprogramma optimaal te benutten en toegankelijk te maken voor de Nederlandse kunstwereld organiseert de Mondriaan Stichting ook bijeenkomsten die de mogelijkheid bieden kennis te maken met deze experts.
Verder geeft de Mondriaan Stichting publicaties uit over de huidige en toekomstige kunstpraktijk. Ook via de ondersteuningsmogelijkheden voor tijdschriften en publicaties is er nadrukkelijk aandacht voor het stimuleren van debat en reflectie. De Oriëntatiereizen voor Nederlandse en buitenlandse kunstprofessionals naar minder bekende gebieden in niet-westerse landen zijn effectief gebleken voor het aangaan van het debat over hedendaagse beeldende kunst in internationaal perspectief, het vormen van netwerken en het bevorderen van de presentatie van beeldende kunst uit niet-westerse landen in Nederland.